پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

بازنمایی مذاکرات صلح افغانستان در فیس‌بوک؛ مطالعۀ موردی: صفحات اجتماعی نمایندگان دولت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم ارتباطات اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه بین‌المللی اهل‌بیت (ع)، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری روابط بین‌الملل، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.22034/mcr.2025.481713.1067
چکیده
در مطالعات انتقادی و ارتباطی، «بازنمایی» تولید معنا از طریق چارچوب‌های مفهومی و گفتمانی تعریف می‌شود. مذاکرات صلح افغانستان میان دولت اشرف غنی، هیئت طالبان و ایالات‌متحده در دوحه قطر برای افغانستان اهمیت و نتایج زیادی داشت؛ ازاین‌رو مطالعه شیوۀ بازنمایی آن ارزشمند است. پژوهش حاضر با روش تحلیل گفتمان انتقادی ون‌دایک، پست‌های منتشرشده در حساب کاربری فیس‌بوک سه تن از هیئت مذاکره‌کنندگان صلح را به روش نمونه‌گیری غیراحتمالی از نوع هدفمند در بازۀ زمانی 2019 تا سقوط دولت در  اگست 2021 انتخاب و تحلیل گفتمانی کرده است.
بستر مطالعاتی این پژوهش، رسانۀ اجتماعی فیس‌بوک است که در افغانستان از دیگر رسانه‌های اجتماعی کاربرد و کاربران بیشتری دارد؛ به‌ویژه آنکه در جامعه‌ای مانند افغانستان فضای عمومی شهری برای گفتگو به‌ندرت وجود دارد و فضای مجازی به عرصه‌ای برای گفتگو تبدیل شده است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد بازنمایی مذاکرات صلح افغانستان در رسانۀ اجتماعی فیس‌بوک در پست‌های هیئت مذاکره‌کنندگان صلح از لحاظ سبک واژگانی، افراد و نهادهای مطرح‌شده در متن، قطب‌بندی و غیر‌سازی، پیش‌فرض‌ها، تلقین و تداعی و گزاره‌های اساسی با هم اختلاف‌های بسیار و شباهت‌های اندکی دارد و هر کدام متناسب با جایگاه سیاسی و ایدئولوژی حاکم، بازنمایی متفاوتی از مذاکرات صلح و طرفین مذاکرات داشته است. برجسته‌ترین کلیدواژگان دربارۀ مذاکرات صلح و مؤلفه‌های آن عبارت‌اند از: ختم منازعات اجتماعی، کار خیر و مقدس، فرصت ‌تاریخی، پایان یک‌دهه درگیری خونین، فرصتی برای بازسازی و بازنگری ساختار نظام افغانستان بدون حمایت خارجی‌ها.
کلیدواژه‌ها

ابراهیمی، نعمت‌الله؛ مصعب عمر؛ و محمد عرفانی. (1394 هـ.ش). رسانه‌های اجتماعی و بیان روایت‌های افراطی در افعانستان. کابل: انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان.
افخمی، علی؛ و بهاره بهمردی شریف‌‌آباد. (1393 هـ.ش). «بازنمود شبکه‌های اجتماعی در مطبوعات ایران از منظر تحلیل گفتمان انتقادی». فصلنامه مطالعات زبان و گویش‌های غرب و ایران. س 2. ش 6. ص 91- 108.
انصاری‌نیا،‌ زری؛ و انسیه خزعلی. (1396 هـ.ش). «رویکردهای زبانی در تحلیل گفتمان مناظره امام رضا (ع) با ابوقره صاحب شبرمه (مطالعه موردی کلام الهی)». فصلنامه لسان مبین (پژوهش ادب عربی). س 8. دوره جدید. ش 28.
تاجیک، محمدرضا؛ و جواد رمضان‌نژاد جلودار. (1393 هـ.ش). «تحلیل گفتمان تلویزیون بی‌بی‌سی فارسی درباره جنگ عراق با ایران (مطالعه موردی دو فیلم مستند)». فصلنامه علمی رسانه. س 25. ش 1.
ربیعی، علی؛ و فرناز احمدزاده نامورد. (1387 هـ.ش). «نظریه بازنمایی رسانه‌ای و تحلیل افکار عمومی متقابل آمریکایی‌ها و ایرانی». دانش سیاسی. س 4. ش 2. ص 37-62.
سپهری، محمدباقر. (1397 هـ.ش). «بازنمایی ایران در اخبار شبکه‌های تلویزیونی آمریکا (تحلیل گفتمان انتقادی اخبار سی‌ان‌ان و ان‌بی‌سی در ارتباط با توافق هسته‌ای ایران و کشورهای 1+5)». فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی. س 25. ش 3. پیاپی 95. ص 191 – 220.
سلطانی، سیدعلی‌اصغر؛ بیژن تفضلی؛ و رضا صدقی چوکانلو. (1387 هـ.ش). «تحلیل گفتمان سیاسی رسانه».‌ علوم سیاسی. س 11. ش 42.
شیرازی رومنان، حسن. (1387 هـ.ش) «چیستی و چگونگی تحقیقات کیفی، روش تحلیل گفتمان». نگرش راهبردی. ش 93 - 94. ص 71 – 94.
فصیحی،‌ روح‌الله. (1400 هـ.ش). نقش رسانه‌ها در صلح پایدار. کابل: دانشگاه غرجستان.
قاسمی، فائزه. (1394 هـ.ش). «روش تحلیل گفتمان و مسئله خود و دیگری». فصلنامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا. ش 24.‌ ص 185 - 212.
قوانلو قاجار، مصطفی. (1394 هـ.ش). «تحلیل شبکه‌های اجتماعی (همراه با آموزش نرم‌افزارهای تحلیل شبکه "نودایکس ال" و "گفی")». فصلنامه نقد کتاب اطلاع‌رسانی و ارتباطات.‌ س 2. ش 7-8.
کشوردوست، آزاده؛ و‌ دیگران. (1398 هـ.ش). «بررسی مقایسه‌ای القای ایدئولوژی در رسانه‌های ایرانی و آمریکایی در چارچوب نظریه ایدئولوژی ون دایک (2006)». نشریه علوم خبری. ش 30.
مهدی‌زاده، محمد. (1387 هـ.ش). رسانه‌ها و بازنمایی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی، دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
نزاکتی، فرزانه. (1392 هـ.ش). «گفتمان شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی زبان از انقلاب اسلامی». مجلۀ مطالعات ماهواره و رسانه‌های جدید. ش 6.
Bahar, H. M. (2020). Social media and disinformation in war propaganda: how Afgan government and the Taliban use Twitter. Media Asia.
Goodarzi, M., Fahimifar, A. A, Daryani, E. Sh, (2021). New Media and Ideology: A critical perspective. Cyberspace studies, 5, pp. 137-162.
Van Dijk, T. A. (1993). Principles of critical discourse analysis. University of Amsterdam, 4(2), 249-283.
Van Dijk, T. A (2001). critical discourse analysis. Blackwell publishers inc.
Fairclough, N. (2011). Critical Discourse Analysis. Lancaster University.
Filologia, Q. D. (2006). What is critical Discourse Analysis?  Estudis Linguistics, vol. xl, 9-34.