پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

نقش میزانسن در نمایش معصومان (ع) در آثار تلویزیونی با مطالعه مقایسه‌ای سریال‌های تنهاترین سردار و ولایت عشق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناسی‌ارشد تولید سیما، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران
2 استادیار گروه هنرهای رسانه‌ای، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صداوسیما، قم، ایران
10.22034/mcr.2025.477877.1063
چکیده
پژوهش حاضر به تحلیل نقش میزانسن و تأثیر آن بر نمایش معصومان (ع) در سریال‌های «تنهاترین سردار» و «ولایت عشق» می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق، بررسی چگونگی اثرگذاری مؤلفه‌های میزانسن، شامل طراحی صحنه، نورپردازی و بازیگری بر شیوۀ نمایش این شخصیت‌ها در آثار تلویزیونی است. اهمیت این پژوهش در تلاش برای فهم چگونگی انتقال مفاهیم عمیق دینی و فرهنگی از طریق رسانه‌های نمایشی و بررسی چالش‌های مرتبط با نمایش معصومان (ع) است. پژوهش حاضر از نوع هدف، کاربردی و از منظر ماهیت داده‌ها، کیفی است. در این پژوهش، داده‌های موردنیاز به طریق اسنادی گردآوری می‌شوند و سپس در چارچوب نئوفرمالیستی، با روش تحلیلی - تفسیری بررسی می‌شوند و سپس با رویکرد مقایسه‌ای تبیین شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند روش‌های مختلفی برای نمایش معصومان (ع) وجود دارد که انتخاب آنها به دیدگاه کارگردان بستگی دارد. در سریال‌های مورد بررسی، طراحی صحنه و لباس نقش مؤثری در به‌تصویر‌کشیدن معصومان (ع) ایفا کرده است؛ در‌حالی‌که نورپردازی در جایگاه عنصری کلیدی، تأثیر بیشتری در انتقال معنا و احساسات به مخاطب داشته است؛ به‌ویژه در زمان‌هایی که چهرۀ معصومان (ع) به طور کامل نمایش داده نمی‌شود، نورپردازی مؤثرتر حس‌و‌حال شخصیت‌ها را منتقل کرده است. بازیگری نیز به دلیل محدودیت‌های موجود در نمایش چهره معصومان (ع) نوساناتی را تجربه کرده است؛ اما همچنان در ایجاد ارتباط عاطفی با مخاطب درخور توجه است. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که نمایش معصومان (ع) در تلویزیون ایران به مرور زمان به تکامل رسیده و استفاده مؤثر از عناصر میزانسن، می‌تواند به بهبود نمایش این شخصیت‌ها در آینده کمک کند.
کلیدواژه‌ها

آخوندی، مریم. (1393 هـ.ش). «بررسی فقهی بازنمایی چهره معصومان (ع) در فیلم و سریال». دین و رسانه. ش 102. ص 31-36.
آذرکمند، احسان. (1398 هـ.ش). تصویر ناب: راهکارهای ارتقای فرم و محتوای برنامه‌های کوتاه دینی تلویزیون. تهران: دین و رسانه وابسته به اداره کل پژوهش‌های اسلامی رسانه سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
بوردول، دیوید؛ و کریستین تامسون. (1392 هـ.ش). هنر سینما. ترجمه: فتاح محمدی. تهران: مرکز.
بی‌نام. (1362 هـ.ش). «فتاوای علمای سلف درباره عزاداری و شبیه‌خوانی». فصلنامه هنر. ش 4. ص 290-301.
پوراسفندیانی، حامد. (1394 هـ.ش). مهندسی سینما: برنامه‌ریزی و دستیاری کارگردان به عنوان مدیریت فرآیند و کنترل پروژه‌های فیلم‌سازی. تهران: روزنه کار.
ترنر، گریم. (1395 هـ.ش). فیلم به منزله کردار اجتماعی. ترجمه: گودرز میرانی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
تنهاترین سردار. (1375 هـ.ش). [مجموعه تلویزیونی]. کارگردان مهدی فخیم‌زاده. ایران: سازمان صداوسیما.
جوادی، علی؛ و مهدی کوچک‌زاده. (1399 هـ.ش). درآمدی بر مبانی نظری سینمای دینی از منظر حکمت اسلامی. تهران: دانشگاه جامع امام حسین (ع).
جوادی‌آملی، عبدالله. (1390 هـ.ش). «نظر آیت‌الله جوادی آملی دربارۀ نمایش چهرۀ بازیگران به جای ائمه در فیلم‌ها». خبرگزاری ایسنا؛ در:
https://www.isna.ir/news/9006-10365.
صافی‌گلپایگانی، لطف‌الله. (1393 هـ.ش). جامع الاحکام. قم: مرکز تنظیم و نشر آثار آیت‌‌الله‌العظمی صافی‌گلپایگانی.
فیلیپس، ویلیام اچ. (1392 هـ.ش). مبانی سینما 1. ترجمه: رحیم قاسمیان. تهران: ساقی.
کسلر، فرانک. (1399 هـ.ش). میزانسن. ترجمه: حسام‌الدین موسوی ریزی. تهران: نشر لگا.
کشانی، علی‌اصغر. (1383 هـ.ش). سینمای دینی پس از پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
گذارآبادی، محمد. (1393 هـ.ش). فرهنگ فیلمنامه. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
گل‌محمدی، محمود. (1394 هـ.ش). قواعد اجرای نمایش در تلویزیون. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
محصصی، محمدسعید. (1377 هـ.ش). «توانایی سینما در نمایش چهره اولیا، یک سوال و یک بررسی»؛ سینما از نگاه اندیشه مقالات دومین هم اندیشی دین از چشم سینما. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
مصباح ‌یزدی، محمدتقی. (1399 هـ.ش). معارف قرآن: راه و راهنماشناسی. چ 5. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
ولایت عشق. (1379 هـ.ش). [مجموعه تلویزیونی]. کارگردان مهدی فخیم‌زاده. ایران: سازمان صداوسیما.
Le Forestier L., Barnard T. & Kessler F. (2023). Montage, Découpage, Mise en scène: Essays on Film Form. Caboose.
Patten, M. & Newhart, M. (2018). Understanding Research Methods: an Overview of the Essentials. 10th edition. Routledge.
Pavis, P. (2013). Contemporary Mise en Scène: Staging Theatre Today. Translated by Joel Anderson. Routledge.
The Cabinet of Dr. Caligari (1920). [Film], directed by Robert Wiene. produced in Germany by Decla-Bioscop.
Thomas, J. (2019). Script Analysis for Actors, Directors, and Designers. 6th edition. Routledge.