پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

چالش‌های سیاست‌گذاری در حوزۀ شبکه‌های اجتماعی و سواد اطلاعاتی و نقش آن در دیجیتالی‌شدن سبک زندگی جوانان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای تخصصی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده اندیشه سیاسی، انقلاب و تمدن اسلامی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
10.22034/mcr.2025.485848.1071
چکیده
شبکه‌های اجتماعی مجازی و سواد اطلاعات، نقش مهم و اساسی در چگونگی ادراک ما از دنیای پیرامون ایفا می‌کنند. چالش‌های فضای مجازی، سبب کم‌رنگ‌شدن ارزش‌های فرهنگ ایرانی و چند‌هویتی‌شدن این فرهنگ شده است. در این پژوهش به بررسی، نقش و جایگاه شبکه‌های مجازی و میزان سواد اطلاعاتی درشکل‌گیری هویت مدرن درمیان جوانان پرداخته شده است. در این مطالعه از روش کیفی گرانددتئوری (نظریه داده‌بنیاد) برای دست‌یابی به مدل پارادایمی اشتراوس و کوربین بهره گرفته شده است. داده‌ها پس از جمع‌آوری در سه مرحلۀ باز، محوری و انتخابی کدگذاری شدند. درواقع پنج مقولۀ کدگذاری باز که عبارت‌اند از عوامل علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر،راهبردها وپیامدها، نیز روابط موجود بین مقوله‌ها در قالب بیان روایتی از داده‌ها با تفسیر گویا از طریق کدگذاری انتخابی به دست آورده شد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بین سبک زندگی و دیجیتالی‌شدن مصرف رسانه‌ای، مدت زمان عضویت، میزان سواد اطلاعات و شدت وابستگی به شبکه اجتماعی مجازی، رابطه معناداری وجود دارد؛ بدین معنا که هرچه مدت زمان عضویت، میزان استفاده و فعالیت کاربران در فضاهای آموزشی غیراخلاقی، فقدان سواد رسانه‌ای و توجه به محتوای آموزشی نامناسب در استفاده از شبکه‌های مجازی افزایش می‌یابد، هویت مدرن با رویکرد تهدیدآمیز و آسیب‌زا درجوانان بیشتر مشاهده می‌شود.
کلیدواژه‌ها

1.       ابوالقاسمی، ... (۱۳۹۷ هـ.ش). «میزان استفاده افراطی و وابستگی به شبکه‌های مجازی و تأثیر آن بر سبک زندگی». فصلنامه علوم اجتماعی، ش …، ص …-…
2.    ابراهیمی کیاپی، ... (۱۳۹۱ هـ.ش). «تحلیل شبکه‌های اجتماعی و موفقیت افراد در اهدافشان». تهران: انتشارات …، ص 97.
3.    احدزاده، اشرف. (۱۳۹۰ هـ.ش). «نقش تفاوت‌های فرهنگی در خودابرازی کاربران سایت‌های شبکه اجتماعی». علوم اجتماعی، ش 56، ص 20-25.
4.    اجتهادی، مصطفی؛ و وحید کشافی‌نیا. (۱۳۹۸ هـ.ش). «بررسی جامعه‌شناختی مخاطبان فرهنگ سلبریتی در اینستاگرام فارسی». فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، دوره 5، ش 20، ص 113-148.
5.    افشاریان، ندا. (۱۳۹۶ هـ.ش). «پیش‌بینی شکل‌گیری هویت مدرن در دانشجویان دختر بر اساس میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی». فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، دوره 24، ش 1، ص 141-147.
6.    بوربور و تاجیک اسلامی (۱۴۰۰ هـ.ش). «رابطه میزان و نوع استفاده از شبکه‌های اجتماعی با هویت اجتماعی زنان شهر تهران». [مجله یا انتشارات کامل].
7.    داریاپور، زهرا. (۱۳۸۰ هـ.ش). جایگاه سنت و مدرنیته در نظام ارزشی جوانان و بزرگسالان شهر تهران. تهران: دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی.
8.    فاضلی، ... (۱۳۹۰ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب]. ص 32-33.
9.    خادمیان و سادات حسینی، ... (۱۳۹۴ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب]. ص 2.
10. خدایاری و همکاران، ... (۱۳۹۳ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب]. ص 169.
11.  حکیمی، رؤیا. (۱۳۸۹ هـ.ش). «نقش شبکه‌های اجتماعی بر هویت (مطالعه موردی روی فیس‌بوک و کاربران کرد)». فصلنامه مطالعات رسانه، دوره 3، ش 3، ص 1-15.
12. رضایی امنلویی، حسین؛ و فرشید دیلمقانی. (۱۳۹۷ هـ.ش). «تحلیل بحران هویت قومی در ایران در بستر جهانی‌شدن و فضای مجازی با رویکرد علم پایدار». فصلنامه سیاست، دوره 5، ش 17، ص 105-127.
13. رضاپور، ناصر. (۱۳۹۹ هـ.ش). «مطالعه جامعه‌شناختی تأثیر ویژگی‌های مدرنیته بر هویت قومی (مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد واحد تهران شمال)». رساله دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال.
14. ریتزر، جورج. (۱۳۷۹ هـ.ش). نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر. مترجم: محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی.
15. رابینز، کوین؛ و فرانک بستر. (۱۳۸۵ هـ.ش). عصر فرهنگ [عنوان کامل]. تهران: …
16. توفیقی، مظاهر. (۱۳۹۱ هـ.ش). «رابطه حضور در فضای مجازی و هویت مدرن؛ پژوهشی در بین دانشجویان دانشگاه‌های شهرکرد». پایان‌نامه کارشناسی ارشد ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی.
17. جی دان، رابرت. (۱۳۹۳ هـ.ش). نقد اجماعی پست‌مدرنیته. مترجم: صالح نجفی. تهران: مؤسسه جهان کتاب.
18. حاجیانی، ابراهیم؛ و محسن درویشی. (۱۳۹۲ هـ.ش). «مطالعه گرایش ایرانیان به هویت مدرن». جامعه‌شناسی مسائل ایران، دوره 2، ش 4، ص 39-63.
19. حکیمی، رؤیا. (۱۳۸۹ هـ.ش). «نقش شبکه‌های اجتماعی بر هویت (مطالعۀ موردی روی فیس‌بوک و کاربران کرد)». فصلنامه مطالعات رسانه، دوره 3، ش 3، ص 1-15.
20. ایمان و مرحمتی، ... (۱۳۹۳ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب]. ص 5.
21. گیینز و ریمر، ... (۱۳۸۱ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب]. ص 104.
22. مظاهری و حسین‌زادگان (۱۳۹۰ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب].
23. کاستلز، ... (۱۳۹۸ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب]. ص 196.
24. علیزاده، ... (۱۴۰۰ هـ.ش). «سبک زندگی دیجیتالی و استفاده از ابزارهای دیجیتال».
25. مختاری، ... (۱۳۹۹ هـ.ش). [عنوان مقاله یا کتاب]. ص 21.
 
Afsharian, N. (2017). Predicting the formation of modern identity among female students based on the use of virtual social networks. Quarterly Journal of Communication Research, 24(1), 141–147.
Ejtehadi, M., & Keshafi-Nia, V. (2019). Sociological study of celebrity culture audiences on Persian Instagram. Quarterly Journal of New Media Studies, 5(20), 113–148.
Ahadzadeh, A. (2011). The role of cultural differences in self-expression of social network users. Social Sciences Journal, 56, 20–25.
Bazrafshan, Sh. (2017). The impact of modernity components on social identity of youth (Case study: youth of Azadshahr). Iranian Social Studies Journal, 14(55), 27–39.
Ayyayi, F. (2021). Investigating the relationship between Instagram use and orientation towards digital lifestyle (Case study: users aged 18–35). Master’s thesis, Islamic Azad University, East Tehran Branch.
Tofighi, M. (2011). Relationship between presence in cyberspace and modern identity: A study among university students of Shahrekord. Master’s thesis, Allameh Tabataba’i University.
Jean, R. D. (2014). Postmodernism: A critical review (S. Najafi, Trans.). Tehran: Jahan-e Ketab Institute.
Hajiani, E., & Darvishi, M. (2013). Study of Iranian inclination towards modern identity. Sociology of Iranian Issues, 2(4), 39–63.
Hakimi, R. (2010). The role of social networks in identity formation: Case study on Facebook and Kurdish users. Quarterly Journal of Media Studies, 3(3), 1–15.
Dariapour, Z. (2001). Tradition and modernity in the value system of youth and adults in Tehran. Tehran: Secretariat of the Public Culture Council.
Rahnama-ye Roudposhti, F., Bani-Mehd, B., & Mirsaeidi, J. (2014). Modernity and management accounting. Scientific-Research Journal of Accounting and Management Auditing, 3(12), 1–13.
Rezaei Amnlouei, H., & Deylmaqani, F. (2018). Analysis of ethnic identity crisis in Iran in the context of globalization and cyberspace with a sustainable science approach. Policy Quarterly, 5(17), 105–127.
Rezapour, N. (2020). Sociological study of the impact of modernity features on ethnic identity (Case study: students of Islamic Azad University, North Tehran Branch). Doctoral dissertation, Islamic Azad University, North Tehran Branch.
Ritzer, G. (2000). Sociological theory in contemporary era (M. Salas, Trans.). Tehran: Elmi Publishing.
Robbins, K., & Buster, F. (2006). The Age of Culture: Contemporary Theories of Society. Tehran: Publisher [Translate if necessary].