پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

اثربخشی آموزش بصیرت رسانه‌ بر میزان سواد رسانه‌ای نوجوانان (مطالعه موردی: دانش‌آموزان متوسطه دوم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی سطح چهار، مؤسسۀ آموزش عالی تخصصی حضرت زهرا (س) میبد، یزد، ایران
2 دانشیار گروه علوم تربیتی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران
3 دانش آموخته دکتری رشته مشاوره، دانشگاه آزاد یزد، ایران
4 دانش آموخته کارشناسی ارشد سیاست گذاری فرهنگی، دانشگاه قم،قم، ایران
10.22034/mcr.2025.525879.1078
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش بصیرت رسانه بر سواد رسانه‌ای دانش‌آموزان دختر متوسطه دوم شهر میبد انجام گرفته است. پژوهش حاضر، نیمه‌آزمایشی و به صورت پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری با گروه کنترل انجام شده است. جامعه آماری پژوهش، تمامی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهرستان میبد هستند که در سال تحصیلی 1403 - 1404 مشغول به تحصیل می‌باشند. 30 نفر از دانش‌آموزان با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس و دارای ملاک‌های ورود و خروج، به شیوه تصادفی در یک گروه 15 نفری آزمایش و یک گروه 15 نفری کنترل گمارده شدند. ابتدا از هر دو گروه با استفاده از پرسش‌نامۀ سواد رسانه‌ای، پیش آزمون گرفته شد؛ سپس آموزش بصیرت رسانه برای گروه آزمایش اجرا شد و گروه کنترل، آموزشی غیر از آموزش بصیرت رسانه دریافت کردند. پس از پایان دوره، از هر دو گروه مجدد پس‌آزمون گرفته شد؛ سپس با استفاده از تحلیل کوواریانس اندازه‌گیری مکرر، یافته‌های به‌دست‌آمده با نرم‌افزار spss تجزیه و تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس مشخص کرد برای هر کدام از متغیرهای پژوهش بین گروه‌‌های مداخله و گواه در پس‌آزمون، بعد از حذف اثر پیش‌آزمون، تفاوت معناداری وجود دارد (001/0p<). آموزش بصیرت رسانه‌، درک محتوای پیام‌های رسانه‌ای را به میزان 81 درصد، آگاهی از اهداف پنهان پیام‌های رسانه‌ای 90 درصد، نگاه انتقادی به پیام‌های رسانه‌ای 78 درصد، تجزیه و تحلیل پیام‌های رسانه‌ای 70 درصد و درنهایت نمره کل سواد رسانه‌ای را 79 درصد افزایش داد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی. (۱۳۹۵ هـ.ش). تحف العقول عن آل الرسول. تهران: مؤسسه فرهنگی دارالحدیث.
باکینگهام، دیوید. (۱۳۸۹ هـ.ش). آموزش سواد رسانه‌ای. ترجمه: حسین سرافراز. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
تقی‌زاده، عباس؛ و علی‌اصغر کیا. (۱۳۹۳ هـ.ش). «نیازسنجی برنامه آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس». فصل‌نامه مطالعات و ارتباطات. دوره ۱۵. ش ۲۶. ص ۷۹-۱۰۳.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد. (1411 ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دارالکتاب الاسلامی.
خسروی، ابراهیم؛ و دیگران. (۱۴۰۱ هـ.ش). «تدوین رهنمودهایی بر بنیاد پیش فرض‌های بومی و اسلامی جهت بهبود وضعیت برنامه درسی علوم تربیتی در ایران». نشریه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. دوره ۳۰. ش ۵۵.
خوشنویس، یاسر. (۱۳۸۷ هـ.ش). «الگوی اسلامی ایرانی توسعه علم و فناوری، شاخصه‌های مفهومی و پرسش‌های پیش‌رو». سومین کنفرانس مدیریت تکنولوژی.
سند تحول راهبردی نظام تربیت رسمی و عمومی جمهوری اسلامی ایران در افق چشم‌انداز (۱۳۹۰ هـ.ش)، مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی. تهران: وزارت آموزش و پرورش.
صوابی، هاشم. (۱۴۰۳ هـ.ش). «فراترکیب عوامل موثر در ارتقاء آموزش سواد رسانه‌ای». مجموعه مقالات پنجمین کنفرانس بین‌المللی و هشتمین همایش ملی مدیریت، روان شناسی و علوم رفتاری. ص ۳۱۳-۳۳۴.
طلوعی، علی. (1391 هـ.ش). سواد رسانه‌ای: درآمدی بر شیوه یادگیری و سنجش. تهران: دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.
عبدالهی بکتاش، رقیه؛ ادریس اسلامی؛ و کمال آفانی. (1397 هـ.ش). «تحلیل محتوای کتاب درسی تفکر و سواد رسانه‌ای پایۀ دهم بر اساس آموزش سواد رسانه ای». تفکر و کودک. دوره 9. ش 2. ص 25-48.
فلسفی، سیدغلامرضا. (1393 هـ.ش). «بررسی رابطه سواد رسانه‌ای با سبک زندگی نوجوانان 15تا 18ساله دبیرستانی منطقه شش تهران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق.
قاسمی گوربندی، بتول؛ و سمیه صادقی. (1400 هـ.ش). «بررسی اثربخشی سواد رسانه‌ای بر دانش‌آموزان مدارس دخترانه متوسطه اول». پژوهشنامه اورمزد. ضمیمه ش 54. ص 237-251.
کهوند، محمد. (۱۳۹۸ هـ.ش). «فرهنگ فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات». مبلغان. ش ۲۴۸، ص ۱۴۵-۱۴۹.
متقی هندی، حسام‌الدین. (۱۴۰۵ ق). کنزالعمال فی سنن الابواب و الافعال. بیروت: مؤسسه الرساله.
مجلسی، محمدباقر. (۱۹۸۳ م). بحارالانوار. بیروت: مؤسسه الوفا.
 
Center for media literacy(CML) : ۲۰۲۰
Christ, W. G., & Potter, W. J. (1998). Media literacy, media education, and the academy. Journal of Communication, 48(1), 5–15.
Hobbs, R. (2010). Digital and media literacy: a plan of action. Knight commission on the information needs of communities in a democracy. Washington, DC, USA: Aspen Institute .
Potter, W. James(2010) , " The State of Media Literacy". Journal of Broadcasting & Electronic Media . ٥٤(٤): ٦۷٥–٦۹٦