پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

بازنمایی هویت نوجوانان ایرانی در شبکه اجتماعی اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای تخصصی علوم ارتباطات، دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 دانشیار علوم ارتباطات، دانشکدۀ علوم ارتباطات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/mcr.2026.558643.1093
چکیده
با فراگیر‌شدن شبکه‌های اجتماعی مجازی و پیوند‌یافتن مفهوم «خود» با آنها، شیوه‌های برساخت هویت در دوره نوجوانی دستخوش دگرگونی شده است و این شبکه‌ها به ابزارهایی برای بازنمایی «خود» تبدیل شده‌اند. در پژوهش حاضر چگونگی بازنمایی ابعاد و مولفه‌های هویت و بدن رسانه‌ای کاربران  نوجوان، بررسی شده است. بدین منظور پروفایل‌ها، پُست‌ها، استوری‌ها و هایلایت‌های به‌اشتراک گذاشته‌شده در 35 صفحه متعلق به نوجوانان ایرانی، با استفاده از روش نشانه‌شناسی بارت تحلیل شده‌اند.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که خودبیانگری، صورتی نمایشی‌یافته و ابراز هویت از طریق «نمایش خود»، شکل غالب بازنمایی هویت در صفحات نوجوانان اینستاگرامی است و دیگر انواع هویت از طریق آن بروز یافته‌اند. نوجوانان از طریق پوشش، موسیقی، اشعار و زبان، اصالت و هویت قومی خود را ابراز نموده‌اند. علاقه آنها به اماکن تاریخی، سازها و نواهای وطنی، اشعار شاعران برجسته ایرانی و درمجموع فرهنگ و هنر ایرانی، نشان‌دهندۀ بُعد سرزمینی هویت ملی است. چهره و ظاهر زنانه پسران، ژست‌های اغواگرانه دختران و موضع‌گیری در خصوص شرایط اجتماعی زنان بر هویت جنسی دلالت می‌کنند. در اینستاگرام نمایش و ابژه‌شدن بدن، تحت تأثیر ایدئولوژی سرمایه‌داری و نگاه به جنس زن متأثر از ایدئولوژی فمنیسم رادیکال، صورتی اسطوره‌ای یافته‌اند؛ اما ملی‌گرایی و قومیت‌گرایی هرچند از بستر اینستاگرام برای ظهور و تقویت خود استفاده نموده‌اند، به روندهایی عام و ‌طبیعی‌ تبدیل نشده‌اند. در‌مجموع با جهت‌دهی عکاسی به سمت ارائه روایتی از زندگی، فضایی برای خلق هویت‌های تصویری سیال برای نوجوانان ایرانی شکل گرفته است.



کلیدواژه‌ها

اباذری، یوسف. (1380 هـ.ش). «رولان بارت و اسطوره و مطالعات فرهنگی». ارغنون. ش 18.
ابراهیم، یاسمین. (1400 هـ.ش). تولید خود در عصر دیجیتال. ترجمه: سیدابوالحسن فیروزآبادی و حسین حسنی. تهران: پژوهشگاه فضای مجازی.
احدزاده، اشرف سادات؛ و حسین امامی رودسری. (1395 هـ.ش). «ایماژ منفی از بدن، کاربران نوجوان شبکه اجتماعی فیس‌بوک، بررسی نقش واسطه گری فاکتور اختلاف از خود». فصلنامه رسانه. س 27، ش 1. ص 131 – 148.
احمدی، حمید. (1388 هـ.ش). بنیادهای هویت ملی ایرانی: چهارچوب نظری هویت ملی شهروندمحور. تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
اطهری، اسدالله؛ و مریم یغموری. (1395 هـ.ش). «تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر تعاملات اجتماعی نوجوانان دختر مدارس غیرانتفاعی آموزش و پرورش منطقه یک تهران». دوفصلنامه اسلام و علوم اجتماعی. دوره 8، ش 15.
الطائی، علی. (1382 هـ.ش). بحران هویت قومی در ایران. تهران: شادگان.
بارت، رولان. (1389 هـ.ش). پیام عکس. ترجمه: راز گلستانی‌فرد. تهران: نشر مرکز.
بارکر، کریس. (1391 هـ.ش). مطالعات فرهنگی (نظریه و عملکرد). ترجمه: مهدی فرجی و نفیسه حیدری. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
باقریان‌فر، مصطفی؛ علی سیادت؛ و یعقوب لهراسبی. (۱۳۹۷ هـ.ش). «تبیین مؤلفه‌های هویت اجتماعی دانشجویان براساس استفاده از برنامه‌های پیام‌رسان موبایلی (مورد مطالعه: دانشجویان کارشناسی دانشگاه اصفهان)». جامعه‌شناسی کاربردی. ش ۴. ص ۷۹-۹۸.
بصیریان جهرمی، حسین؛ و مرضیه نحوی نظام‌آبادی. (1395 هـ.ش). «نشانه‌شناسی عناصر بازنمایی هویت آنلاین: مطالعۀ کاربران پرطرفدار ایرانی در اینستاگرام». فصلنامه رسانه. دوره 27، ش 4.
پاترسون، مارک. (1398 هـ.ش). مصرف و زندگی روزمره. ترجمه: جمال محمدی و نرگس ایمانی مرنی. تهران: نشر نی.
تامپسون، جان بروکشایر. (1379 هـ.ش). رسانه‌ها و نوگرایی. ترجمه: علی ایثاری کسمایی. تهران: انتشارات روزنامه ایران.
تورکل، شری. (1398 هـ.ش). تنها در کنار هم. ترجمه: محمد معماریان. تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
جنکینز، ریچارد. (1381 هـ.ش). هویت اجتماعی. ترجمه: تورج یاراحمد. تهران: نشر شیراز.
چلبی، مسعود. (1378 هـ.ش). هویت‌های قومی و رابطه آن با هویت‌ ملی در ایران. تهران: دفتر امور اجتماعی وزارت کشور.
حاجیانی، ابراهیم. (1388 هـ.ش). جامعه‌شناسی هویت ایرانی. تهران: پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.
ذکایی، محمدسعید. (1386 هـ.ش). فرهنگ مطالعات جوانان. تهران: آگه.
راودراد، اعظم؛ و گلنار گیشنیزجانی. (1396 هـ.ش)، «گونه‌شناسی الگوهای بازنمایی بدن رسانه‌ای کاربران ایرانی شبکه اجتماعی اینستاگرام». مطالعات رسانه‌های نوین. ش 10.
فرقانی، محمدمهدی؛ و ربابه مهاجری. (1397 هـ.ش). «رابطه میان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی و تغییر در سبک زندگی جوانان». مطالعات رسانه‌های نوین. ش 13.
کاستلز، مانوئل. (1380 هـ.ش). عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ؛ ظهور جامعه شبکه‌ای. ج 1. ترجمه: احد علیقلیان و افشین خاکباز. تهران: انتشارات طرح نو.
کاستلز، مانوئل. (1393 هـ.ش). قدرت ارتباطات. ترجمه: حسین بصیریان جهرمی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
کیا، علی‌اصغر؛ و مرسده نیکبخش. (1402 هـ.ش). «مردم‌نگاری فرهنگ شبکه‌ای کاربران ایرانی اینستاگرام». مطالعات رسانه‌های نوین. س 9. ش 33.
گافمن، اروینگ. (1391 هـ.ش). نمود خود در زندگی روزمره. ترجمه: مسعود کیانپور. تهران: نشر مرکز.
لافی، دن. (1396 هـ.ش). موضوعات کلیدی در نظریه رسانه‌ها. ترجمه: یونس نوربخش. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
لالر، استف. (1394 هـ.ش). هویت: دیدگاه‌های جامعه‌شناختی. ترجمه: مهناز فرهمند. تهران: جامعه‌شناسان.
لیور، تاما؛ تیم هایفیلد؛ و کریستال ابیدین. (1400 هـ.ش). اینستاگرام: فرهنگ‌های رسانه‌های اجتماعی دیداری. ترجمه: محمدمهدی وحیدی. تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
A. J. D. Bij de Vaate, Nadia, Veldhuis, Jolanda & A. Konijn, Elly (2023), “Ethno-racial identity and digitalisation in self-presentation: a large-scale Instagram content analysis”,Behavior & Information Technology, Volume 42, Pages 2210-2225.
Davies, Sophie Rose (2017), Consuming the Self: A discourse analysis of the self-representation of Instagram bloggers and its relationship to consumer culture, A dissertation for the degree BA Communication and Media School of Media and Communication, University of Leeds.
 Livingston, Sonia and Julian Sefton- Green (2018), The Class: Living and Learning in the Digital Age, New York: New York university press.
Márquez, Israel,  Lanzeni, Debora & Masanet, Maria-José (2022), “Teenagers as curators: Digitally mediated curation of the self on Instagram”, Journal of Youth Studies ,Volume 26, Issue 7.
Nilsson, Malin (2016), First let me take a selfie: Young adults’ self representation on   Instagram, M.sC thesis, Malmo university.
Serafinelli, Elisa (2015), Digital life on Instagram: New Sosial Communication of Photography. Bingley: Emerald.
Serafinelli, Elisa (2018), New Mobile Visualities and the Social Communication of Photography: Instagram as a Case Study, Thesis for the Degree of Doctor of Philosophy In Media, Culture, and Society,The University of Hull.
Seibel, Bailey (2019), Insta-Identity: The Construction of Identity through Instagram an Extended Literature Review, Bachelor of Arts (B.A.) in Communication Studies and University Honors, Communications Department, Portland State University.
Van Dijck J, (2013), “You have one Identity: Performing the Self on Facebook and LinkedIn”, Media, Culture & Society, 35(2), 199-215.
Van Dijck J. (2008): “Digital Photography: Communication, Identity, Memory”, Visual Communication, 7(1), 57-76.
Van Dijck J. (2007), Mediated Memories in the Digital Age: Cultural Memory in the Present, CA: Stanford University Press.
Webb, J. (2009), Understanding Representation, Thousand Oaks :Sage Publications Ltd.