پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پاسداری از حریم خصوصی در عصر الگوریتم: تحلیلی اخلاقی از پلتفرم اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فرهنگ و رسانه، دانشگاه شهید محلاتی، قم، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد توسعه و تبلیغ فرهنگ دینی، دانشگاه معارف اسلامی، قم. ایران
چکیده
این مقاله با رویکردی تحلیلی - انتقادی، مسئله پاسداری از حریم خصوصی کاربران را در بستر الگوریتم‌محور پلتفرم اینستاگرام از منظر اخلاق دیجیتال بررسی می‌کند. هدف پژوهش، تبیین چگونگی شکل‌گیری و تضعیف حریم خصوصی در شرایطی است که منطق الگوریتمی پلتفرم، کاربران را به خودافشایی مستمر و تولید داده سوق می‌دهد. پژوهش از نظر روش‌شناختی، کیفی است و با بهره‌گیری از تحلیل اسنادی جهت‌دار و واکاوی داده‌های میدانی دیجیتال انجام شده است. چارچوب نظری مقاله بر ترکیب نظریه سرمایه‌داری نظارتی، مفهوم فروپاشی بافتار و رویکرد اخلاق فضیلت‌محور استوار است. یافته‌ها نشان می‌دهند که حریم خصوصی در اینستاگرام پدیده‌ای ایستا یا صرفاً فردی محسوب نمی‌شود، بلکه در برهم‌کنش میان عاملیت اخلاقی کاربران، هنجارهای ارتباطی و سازوکارهای الگوریتمی پلتفرم به ‌صورت پویا بازتولید می‌شود. نتایج پژوهش بیانگر آن است که اخلاق دیجیتال می‌تواند نقشی پاسدارانه و چندسطحی ایفا کند؛ نقشی که در سطح فردی مستلزم تقویت فضایل تکنو‌اخلاقی، در سطح بین‌فردی متکی بر رضایت آگاهانه و در سطح ساختاری مبتنی بر شفافیت الگوریتمی و طراحی اخلاق‌محور پلتفرم‌هاست.
کلیدواژه‌ها

برادران نیکو، محمدامین؛ و آرش موسوی. (۱۳۹۶ هـ.ش). «اخلاق در شبکه‌های اجتماعی دیجیتال: دفاع از اخلاق فضیلت». پژوهشنامه اخلاق. دوره ۱۰. ش ۳۵. ص ۱۲۳ - ۱۴۶.
شریف‌زاده، رحمان. (۱۴۰۳ هـ.ش). «اخلاق فضیلت و اینستاگرام: تحلیلی از مسئله شکوفندگی کاربر در تعامل تدریجی با فناوری». پژوهش‌های فلسفی کلامی. دوره ۲۶. ش ۴. ص ۱۶۵ - ۱۸۸.
رهبر شهید انقلاب. (۱۴ خرداد، 1400 هـ.ش). «سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی‌ودومین سالگرد ارتحال امام خمینی (ره)». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.
مهدیانی، محمدرضا. (1400 هـ.ش). «جایگاه اخلاق در فضای مجازی». مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی. دوره ۳. ش ۳۰. ص ۳۹ - ۵۱.
نوری، سولماز؛ و علی شاه‌شجاعی. (1391 هـ.ش). «اخلاق اطلاعات در محیط دیجیتال». فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات. دوره ۲۳. ش ۲ ص. ۲۶ - ۴۷.
 
Floridi, L. (2013). The ethics of information. Oxford: Oxford University Press.
ـ Nissenbaum, H. (2010). Privacy in context: Technology, policy, and the integrity of social life. Stanford, CA: Stanford University Press.
ـ Vallor, S. (2016). Technology and the virtues: A philosophical guide to a future worth wanting. Oxford: Oxford University Press.
ـ Yin, R. K. (2018).
Case study research and applications: Design and methods (6th ed.).
Sage Publications.
ـ  Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. New York: PublicAffairs.
(Journal Articles and Book Chapters)
ـ Couldry, N., & Mejias, U. A. (2020). "The hidden costs of connection: A critique of data colonialism". In M. Hildebrandt & K. O’Hara (Eds.), Life and the law in the era of data-driven agency (pp. 188–205). Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
Hsieh, H. F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative health research, 15(9), 1277-1288.
ـ Lu, L. (2025). “Understanding cyberbullying: Causes, consequences and comprehensive intervention strategies”. Trends in Sociology. Vol. 3, No. 1, pp. 1–20. https://doi.org/10.61187/ts.v3i1.203
ـ Marwick, A. E., & boyd, d. (2011). “I tweet honestly, I tweet passionately: Twitter users, context collapse, and the imagined audience”. New Media & Society. Vol. 13, No. 1, pp. 114–133.
ـ Kemp, S. (2023). “Digital 2023: Global overview report”. DataReportal, in partnership with Meltwater and We Are Social. https://datareportal.com/reports/digital-2023-global-overview-report
ـ Statista. (2025). “Most popular social networks worldwide as of January 2025, ranked by number of users”. Statista. https://www.statista.com/statistics/272014/global-social-networks-ranked-by-number-of-users/