پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین

رابطۀ بین شومگردی و اعتقاد و التزام به نماز (مطالعۀ موردی نمازگزاران استان‌های مازندران و گلستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 استادیارگروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
10.22034/mcr.2026.558342.1092
چکیده
شوم‌گردی یا جستجو و پیگیری مدام اطلاعات و اخبار منفی در شبکه‌های اجتماعی، رفتار و عادتی در حال گسترش روزافزون است که علل مختلفی دارد و پیامدهای منفی بر فرد و جامعه دارد. تحقیق حاضر نقش اعتقاد و التزام به نماز در کاهش رفتار و عادت شوم‌گردی را بررسی و تبیین کرده است. در این تحقیق پیمایشی، 371 نفر از نمازگزاران حاضر در نماز جماعات مساجد ایران در حکم نمونۀ در دسترس، پرسشنامه‌ای سه‌بخشی حاوی اطلاعات جمعیت‌شناختی، مقیاس اعتقاد و التزام به نماز و مقیاس شوم‌گردی را با رضایت تکمیل کرده‌اند. داده‌های برگرفته از پرسشنامه‌های تکمیل‌شده با کمک آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شده است. بر اساس یافته‌های این پژوهش، معتقدان و ملتزمان به نماز کمتر شوم‌گردی می‌کنند و نیز رابطۀ منفی قوی میان اعتقاد و التزام به نماز و شوم‌گردی وجود دارد. به دیگر سخن، اعتقاد و التزام به نماز سبب کم‌شدن رفتار شوم‌گردی می‌شود. بر این اساس، توصیه می‌شود تحقیقات در باب اثر معنویت و دین‌داری و نماز در کاهش شوم‌گردی با تحقیقاتی عمیق، طولی و با کنترل متغیرهای مداخله‌گر بررسی شود. در عرصۀ عمل هم لازم است به فعالیت‌های ترویج نماز در برنامه‌های فرهنگی و تبلیغی بیش از پیش پرداخت.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
اقبالی، علی؛ و محمد عظیمی. (1401 هـ.ش). «پیش‌بینی رضایت از زندگی بر اساس نگرش و التزام عملی به نماز در دانشجویان دختر دانشگاه فرهنگیان تبریز». پژوهش در دین و سلامت. دوره 8. ش 2. ص 9 - 19.
انیسی، جعفر؛ احمد نویدی؛ و اعظم حسینی‌نژاد نصرآباد. (1389 هـ.ش). «ساخت و اعتباریابی مقیاس نگرش و التزام عملی به نماز». علوم رفتاری. دوره 4. ش 4. پیاپی 14. ص 313 - 318.
حسینی، طاهره؛ و رقیه شیرچی. (1401 هـ.ش). «بررسی آثار پایبندی به نماز بر سلامت روان و شخصیت سالم». مطالعات روانشناسی با رویکرد اسلامی. دوره 3. ش 6. ص 67 - 86.
زارعی، علی. (1403 هـ.ش). «بررسی آثار و کارکردهای نماز در زندگی انسان». الهیات و معارف اسلامی. دوره 1. ش 4. ص 72 - 96.
زارعی‌پور، مرادعلی؛ و دیگران. (1403 هـ.ش). «بررسی تأثیر نماز در سلامت روان دانشجویان دانشگاه‌های ایران: مطالعه مروری نظام‌مند».  قرآن و طب. دوره 9. ش 1. ص 11 - 23.
شجاعی، احمد. (1397 هـ.ش). «بررسی ارتباط نگرش و التزام عملی به نماز با میزان شادکامی دانشجویان (مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه محقق اردبیلی)». فرهنگ در دانشگاه اسلامی. ش 26. ص 89 - 106.
صفا، آزاده؛ و محمد آقاجانی. (1399 هـ.ش). «بررسی ارتباط اعتیاد به اینترنت با نگرش و التزام عملی نسبت به نماز در دانشجویان: یک مطالعه مقطعی». سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت. دوره 4. ش 4. ص 9 - 15.
طالبی، عرفان؛ و ساره زمانی. (1400 هـ.ش). «رابطۀ نگرش و التزام عملی به نماز با رضایت زناشویی و امید به زندگی». روانشناسی تحلیلی - شناختی. دوره 12. ش 44. ص 97 - 105.
کمیجانی، داوود. (1402 هـ.ش). «نقش و کارکردهای معنویت در مدیریت بحران‌های فردی و اجتماعی». علوم حیاتی و عرصه‌های نوپدید. دوره 1. ش 1. ص 93 - 118.
نوری، عالیه؛ و دیگران. (1398 هـ.ش). «بررسی نقش نماز در کاهش آسیب‌های اجتماعی (فضای مجازی)». سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت. دوره 3. ش 2. پیاپی 10. ص 113 - 119.
Aguvaveedi, M. (2025). Breaking the doomscrolling cycle: Meditation as a remedy for anxiety in the digital age. Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=5211295 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5211295.
Akat, M., & Hamarta, E. (2025). Doomscrolling and social media addiction in adolescents: a two-wave longitudinal study. Journal of Addictive Diseases, 1-9. https://doi.org/10.1080/10550887.2025.2504231
Bartlett, S., Eckford, A. W., Egbert, M., Lingam, M., Kolchinsky, A., Frank, A., & Ghoshal, G. (2025). Physics of Life: Exploring Information as a Distinctive Feature of Living Systems. PRX Life, 3(3), 037003. DOI: https://doi.org/10.1103/rsx4-8x5f
Corns, J. (2018). Rethinking the negativity bias. Review of Philosophy and Psychology, 9(3), 607-625.
Hronek, S. D. (2025). Investigating the Social Effects of Doomscrolling (Master's thesis, Northern Illinois University). 1844966. https://www.proquest.com/openview/4e5679a4ecc16f24ce9160b85de221d2/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y
Musiał, E. (2025). Doomscrolling –a harmful trend on the web. Analysis of the phenomenon. Zeszyty Naukowe SGSP/Szkoła Główna Służby Pożarniczej, 93 (20, 193-210.
Norris, C. J. (2021). The negativity bias, revisited: Evidence from neuroscience measures and an individual differences approach. Social neuroscience, 16(1), 68-82.
Shabahang, R., Kim, S., Hosseinkhanzadeh, A. A., Aruguete, M. S., & Kakabaraee, K. (2023). “Give your thumb a break” from surfing tragic posts: Potential corrosive consequences of social media users’ doomscrolling. Media Psychology, 26(4), 460-479.
Sharma, B., Lee, S. S., & Johnson, B. K. (2022). The dark at the end of the tunnel: Doomscrolling on social media newsfeeds. Technology, Mind, and Behavior, 3(1). https:// doi.org/10.1037/tmb00 00059
Singh, P., & Narula, A. (2024). A Study on doom scrolling behavior and its correlation with personality types and psychological distress: Gen Z college students. International Journal of Interdisciplinary Approaches in Psychology, 2(12), 316-332.
Slaughter, G. (2020, June 11). How to know if you’re “doomscrolling” and why you should stop. CTV News. https://www.ctvnews.ca/sci-tech/how-to-know-if-you-re-doomscrolling-and-why-you-should-stop-1.4980970
Tatala, M., & Wojtasiński, M. (2021). The Validity of prayer importance scale (PIS). Religions, 12(11), 1032. doi.org/10.3390/rel12111032