1
دانشجوی دکتری مدیریت رسانه، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2
استاد دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
10.22034/mcr.2026.579940.1108
چکیده
در عصر اطلاعات، پلتفرمهای نمایش خانگی به یکی از مهمترین بازیگران عرصه رسانه در ایران تبدیل شدهاند و با ایجاد تحول در الگوهای مصرف رسانهای، شیوههای تعامل و سبک زندگی، بر زیست خانوادگی تأثیر قابل توجهی گذاشتهاند. با توجه به گسترش این پلتفرمها و افزایش مطالعات انجامشده در این زمینه، دستیابی به تصویری جامع از وضعیت پژوهشهای موجود ضروری به نظر میرسد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی محورهای موضوعی، یافتههای کلیدی و خلأهای پژوهشی مطالعات ایرانی درباره پلتفرمهای نمایش خانگی در حوزه خانواده و رسانه انجام شده است. این پژوهش با رویکرد مرور نظاممند کیفی انجام شده است. شناسایی و گزینش منابع بر اساس مراحل استاندارد مرور نظاممند و تحلیل دادهها با استفاده از روش تحلیل مضمون صورت گرفت. فرایند انتخاب منابع در چهار مرحله شامل شناسایی، غربالگری اولیه، غربالگری ثانویه و ارزیابی کیفیت انجام شد. درنهایت ۵۷ اثر علمی شامل ۴۲ مقاله علمی - پژوهشی و ۱۵ پایاننامه منتشرشده در فاصله سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ وارد فرایند کدگذاری و تحلیل شدند. تحلیل دادهها به استخراج ۳۵۰ مضمون پایه انجامید که در قالب ۲۷ مضمون سازماندهنده و سه حوزه کلان طبقهبندی شدند: تحولات الگوی مصرف و رفتار مخاطب شامل مهاجرت از تلویزیون به پلتفرمهای تعاملی، شکلگیری مخاطب فعال و گذار از مصرف جمعی به فردگرایی رسانهای؛ بازنماییهای محتوایی و هویت فرهنگی شامل بازتولید تنش میان سنت و مدرنیته، بازنمایی کلیشهای زنان و تجاریسازی آسیبهای اجتماعی و خشونت؛ و ساختار حکمرانی و اقتصاد رسانه، شامل تعارضهای نهادی در نظام تنظیمگری، غلبه منطق اقتصادی بر ملاحظات فرهنگی و خلأهای قانونی در حوزههایی مانند کپیرایت و هوش مصنوعی. یافتهها نشان میدهد ادبیات پژوهشی این حوزه عمدتاً بر مطالعات کیفی و تحلیل محتوا متمرکز است و در زمینه پژوهشهای کمی مبتنی بر دادههای واقعی کاربران، مطالعات طولی و بررسی اثرات بلندمدت پلتفرمهای نمایش خانگی بر کودکان، نوجوانان و روابط خانوادگی، خلأهای پژوهشی قابل توجهی وجود دارد. این پژوهش با ارائه تصویری منسجم از وضعیت دانش موجود، میتواند مبنایی برای هدایت پژوهشهای آینده و حمایت از سیاستگذاری و تنظیمگری در حوزه رسانه و خانواده باشد.
رضوانی، مهران؛ و لیلا فنایی مرحمت. (۱۳۹۱). «بهبود نظام توزیع در شبکه نمایش خانگی با رویکرد XTRIZ». فصلنامه توسعه کارآفرینی. دوره ۵. ش ۳.
احمدی، س؛ و م. فلاحی. (۱۴۰۲). «آسیبشناسی بازنماییهای رسانهای از سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی». فصلنامه مطالعات رسانه و فرهنگ ایران. دوره ۱۴. ش ۱.
کوهیان، مهدی؛ و افشین عزیزی. (۱۴۰۱). «ارزیابی مقایسهای نظارت بر محتوای آثار نمایشی سینمای خانگی در حقوق ایران و اسناد بینالمللی». دوفصلنامه الهیات هنر. ش ۲۱. ص ۸۱-۱۱۲.
اکبرپور، سمیرا؛ و علیزادهمحمدی. (۱۳۹۹). «آسیبشناسی اثر درونمایه سریالهای شبکه نمایش خانگی بر خانواده؛ یک تحلیل درونمایه مبتنی بر نگاه سیستمی در خانواده». نشریه مشاوره و رواندرمانی خانواده. س ۱۰. ش ۳۰.
هال، استوارت. (۱۳۹۱). معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی. ترجمه احمد گلمحمدی. تهران: نشر نی.
Mosco, V. (2009). The Political Economy of Communication (2nd ed.). London: SAGE Publications.
Hesmondhalgh, D. (2019). The Cultural Industries (4th ed.). London: SAGE Publications.
Napoli, P. M. (2011). Audience Evolution: New Technologies and the Transformation of Media Audiences. New York: Columbia University Press.
van Dijck, J., Poell, T., & de Waal, M. (2018). The Platform Society: Public Values in a Connective World. Oxford: Oxford University Press.
Castells, M. (2010). The Rise of the Network Society (2nd ed.). Chichester: Wiley-Blackwell.
Morley, D. (1986). Family Television: Cultural Power and Domestic Leisure. London: Comedia.
Livingstone, S., & Bovill, M. (1999). Young People, New Media: Report of the Research Project Children, Young People and the Changing Media Environment. London: London School of Economics and Political Science. http://eprints.lse.ac.uk/21177/
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Braun, V., & Clarke, V. (2022). Thematic Analysis: A Practical Guide. London: SAGE Publications.
Page, M. J., et al. (2021). The PRISMA 2020 Statement: An Updated Guideline for Reporting Systematic Reviews. BMJ, 372, n71.
Emami, P., Hashemianfar, S. A., & Haghighatian, M. (2017). Explaining the Relationship between Media Expansion and Familism (Case Study: Isfahan City). Police-Social Research of Women and Family, 5(1), 5-19. [In Persian]
Janadleh, A., & Rahnama, M. (2019). Pathological Representation of New Media in Family Studies. New Media Studies, 4(16), 1-40. [In Persian]
Jalilvand Khosravi, M., Maghsoodi, M., & Salavatian, S. (2021). Identifying and Classifying Users of Online Video Streaming Platforms. New Marketing Research Journal, 11(4), 1-20. [In Persian]
Hosseini, S. J., Bashir, H., & Orooji, M. (2024). Systematic Review of Family and Media Research. Woman in Culture and Arts, 16(2), 524-585. [In Persian]
رحیم تبریزی، معصومه، بشیر، حسن و صالحی حاجیآبادی، سجاد. (1404). مرور نظاممند پژوهشهای پلتفرمهای ایرانی نمایش خانگی در حوزه خانواده و رسانه. پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین، 3(5)، 131–164. https://doi.org/10.22034/mcr.2026.579940.1108
MLA
رحیم تبریزی، معصومه، بشیر، حسن، و صالحی حاجیآبادی، سجاد. "مرور نظاممند پژوهشهای پلتفرمهای ایرانی نمایش خانگی در حوزه خانواده و رسانه"، پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین، 3، 5، 1404، 131–164. doi: 10.22034/mcr.2026.579940.1108
HARVARD
رحیم تبریزی، معصومه، بشیر، حسن، و صالحی حاجیآبادی، سجاد. (1404). 'مرور نظاممند پژوهشهای پلتفرمهای ایرانی نمایش خانگی در حوزه خانواده و رسانه'، پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین، 3(5), pp. 131–164. doi: 10.22034/mcr.2026.579940.1108
CHICAGO
رحیم تبریزی، معصومه، بشیر، حسن و صالحی حاجیآبادی، سجاد، "مرور نظاممند پژوهشهای پلتفرمهای ایرانی نمایش خانگی در حوزه خانواده و رسانه." پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین، 3 5 (1404): 131–164, doi: 10.22034/mcr.2026.579940.1108
VANCOUVER
رحیم تبریزی معصومه، بشیر حسن، صالحی حاجیآبادی سجاد. مرور نظاممند پژوهشهای پلتفرمهای ایرانی نمایش خانگی در حوزه خانواده و رسانه. پژوهشنامه رسانه و ارتباطات نوین. 1404;3(5):131–164. doi: 10.22034/mcr.2026.579940.1108